មេធាវីអន្តរជាតិបីរូប កំពុងតំណាងក្តី ឲ្យអតីតប្រធានគណបក្សសង្គ្រោះជាតិលោក សម រង្ស៊ី ដែលដាក់ពាក្យប្ដឹងទៅកាន់ក្រុមហ៊ុនហ្វេសប៊ុក (Facebook) នៅតុលាការអាមេរិក ក្នុងរដ្ឋកាលីហ្វ័រញ៉ា (California) ដើម្បីទាមទារឲ្យក្រុមហ៊ុនយក្ស ផ្នែកបណ្ដាញសង្គមមួយនេះ បង្ហាញភស្តុតាងទាំងឡាយពាក់ព័ន្ធនឹងលោក ហ៊ុន សែន និងគូកន ដែលប្រើទំព័រហ្វេសប៊ុក ក្នុងការបោកបន្លំរាស្ត្រម្ចាស់ឆ្នោត ដោយការទិញ “Likes” និង រលោភសិទ្ធិមនុស្សផ្សេងរបស់លោក ហ៊ុន សែន។
តាមដានបទសម្ភាសន៍របស់លោក មួង ណារ៉េត ជាមួយលោកមេធាវី រីឆាត រ៉ូជើរ (Richard Rogers) ដែលជាមេធាវីមួយរូប ក្នុងចំណោមមេធាវីទាំងបីរូប របស់លោក សម រង្ស៊ី ដូចតទៅ៖
មួង ណារ៉េត៖ តើអ្វីដែលជាគោលបំណងធំ នៃការដាក់ពាក្យបណ្ដឹងនេះ?
Richard Rogers៖ ពាក្យបណ្ដឹងនេះ មានគោលដៅធំៗពីរ។ ទីមួយ គឺយើងចង់បានព័ត៌មានពីក្រុមហ៊ុនហ្វេសប៊ុក ដើម្បីជួយលោក សម រង្ស៊ី ក្នុងរឿងក្ដីខ្លះ ដែលលោក ហ៊ុន សែន ប្ដឹងលោក សម រង្ស៊ី នៅប្រទេសកម្ពុជា។ ទីពីរ គឺយើងចង់ដឹងព័ត៌មាន អំពីរឿងដែលលោក ហ៊ុន សែន និង គូកនរបស់គាត់ បំពានគោលការណ៍ប្រើប្រាស់ហ្វេសប៊ុក និងចំនួនទឹកប្រាក់ដែលពួកគាត់ ចំណាយទៅលើហ្វេសប៊ុកនេះ ព្រោះអាចនៅមានសំណុំរឿងបន្ថែមច្រើនទៀត ដែលយើងនឹងប្ដឹងបន្តដែរ។
មួង ណារ៉េត៖ ថ្ងៃនេះទំព័រហ្វេសប៊ុករបស់លោក ហ៊ុន សែន មានចំនួនចូលចិត្ត ឬ “Likes” ៩,៤ លាន។ តើនេះជាចំណុច ដែលនាំឲ្យមានការសង្ស័យ ថាលោក ហ៊ុន សែន ទិញ “Likes” និង ដែលនាំឲ្យលោក សម រង្ស៊ី ដាក់ពាក្យប្ដឹងនេះ?
Richard Rogers៖ ជាការពិតណាស់! នរណាក៏គេមិនឆ្ងល់ដែរ ការចុច “Likes” មួយភាគធំលើទំព័រហ្វេសប៊ុកលោក ហ៊ុន សែន គឺបានមកពីការទិញ។ ភស្តុតាងនេះ មានក្រុមហ៊ុនអន្តរជាតិមួយ ស្រាវជ្រាវរកឃើញថា លោក ហ៊ុន សែន ទិញការចុច “Likes” ពីក្រុមហ៊ុនមួយឈ្មោះ Click Farms។ ក្រុមហ៊ុននេះ រកឃើញថា ចំនួន likes លើទំព័រហ្វេសប៊ុកលោក ហ៊ុន សែន មានតែ ៤៥% ប៉ុណ្ណោះ។ សូម្បីតែមន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលខ្មែរលោក ហ៊ុយ វណ្ណៈ ក៏សារភាពថា បើលោក ហ៊ុន សែន ចង់បានចំនួន likes ច្រើនលើហ្វេសប៊ុក គឺគាត់អាចទិញ likes ទាំងនេះពីហ្វេសប៊ុកបាន តាមចិត្តចង់ ព្រោះជាការពិត និងជាក់ស្តែង គឺហ្វេសប៊ុកចង់ឲ្យអ្នកប្រើ ទិញ likes។ នេះបានន័យថា រដ្ឋាភិបាលទទួលស្គាល់ថា ខ្លួនទិញ likes ពីហ្វេសប៊ុក ដើម្បីបង្ហាញការកើនឡើងនៃប្រជាប្រិយភាពលើបណ្ដាញសង្គមនេះ។
មួង ណារ៉េត៖ បើលោក ហ៊ុន សែន ទិញ likes ពីហ្វេកប៊ុកដូចអ្វីដែលលោកស្រង់សម្ដីលោក ហ៊ុយ វណ្ណៈ អម្បាញ់មិញ ក៏ដោយចុះ តើវាខុសឆ្គងអ្វីបើគាត់ទិញ likes ទាំងនេះ ដើម្បីបង្កើនប្រជាប្រិយភាពលើហ្វេសប៊ុក ព្រោះហ្វេសប៊ុកលក់ likes ហ្នឹងតែអ៊ីចឹងតើ?
Richard Rogers ៖ មានរឿងពីរ ទីមួយគឺពាក់ព័ន្ធនឹងលុយ ដែលយកទៅទិញ likes ទាំងនេះ។ តើវាខុសឆ្គងអ្វីបើលោក ហ៊ុន សែន ទិញ likes ទាំងនេះមែន? គាត់ខុស ព្រោះគាត់យកលុយ ដែលជាថវិការបស់ជាតិ លុយដែលគាត់លួចជាតិ តាមរយៈអំពើពុករលួយ ដើម្បីផលប្រយោជន៍បុគ្គល ដើម្បីបន្តក្រាញអំណាចរបស់គាត់តទៅទៀត។ នោះជាកំហុសឆ្គងមួយ ព្រោះលុយជាតិ មិនត្រូវគាត់ទៅទិញ Likes ពីហ្វេសប៊ុកទេ ប៉ុន្តែ គាត់ត្រូវយកវាទៅជួយប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ដែលខ្វះខាត។ ចំណុចទីពីរ គឺការទិញ likes ក្លែងក្លាយបែបនេះ គឺវាផ្ទុយទៅនឹងគោលការណ៍របស់ហ្វេសប៊ុក។ Likes ក្លែងក្លាយ គឺ likes ដែលទិញពីក្រុមហ៊ុន ដែលចាំតែអង្គុយចុច Likes ឲ្យដូចជាក្រុមហ៊ុន click farms នេះជាដើម។ ការធ្វើដូច្នេះ គឺជាអំពើទុច្ចរិត និងជាអំពើខុសច្បាប់ផង។
មួង ណារ៉េត៖ ប្រសិនបើក្រុមមេធាវីឈ្នះក្តីក្នុងរឿងនេះ តើក្រុមលោក នឹងលោក សម រង្ស៊ី នឹងធ្វើអ្វីទៀត?
Richard Rogers៖ រឿងដែលសំខាន់ មិនមែនស្ថិតត្រង់លោក ហ៊ុន សែន ទិញ Likes នេះតែប៉ុណ្ណោះ នោះទេ។ រឿងដែលសំខាន់ជាងនេះ គឺការវែកមុខលោក ហ៊ុន សែន និង គូកនរបស់គាត់ ឲ្យឃើញការពិតអំពីការបោកប្រាស់ និងការប្រើប្រាស់ទំព័រហ្វេសប៊ុក ដែលមិនស្មោះត្រង់នេះ ជាឧបករណ៍ឃោសនា ផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានមិនពិត និងជាឧបករណ៍ដើម្បីគំរាមកំហែងអ្នកដទៃ។ ឧទាហរណ៍ ដូចជាពេលថ្មីៗនេះ លោក ហ៊ុន សែន គំរាមសម្លាប់លោក សម រង្ស៊ី និងផ្សាយសារគំរាមនេះ តាមហ្វេសប៊ុករបស់គាត់។ ចំពោះអ្វីដែលត្រូវធ្វើបន្ត បើឈ្នះក្តីនេះ គឺយើងនឹងសិក្សាភស្តុតាង ដែលទទួលបានពីហ្វេសប៊ុក ដើម្បីជាប្រយោជន៍ ដល់ការការពាររឿងក្ដដដដដីលោក សម រង្ស៊ី នៅស្រុកខ្មែរ។ ឧទាហរណ៍ លោក សម រង្ស៊ី រងបណ្ដឹងពីបទបរិហារកេរ្តិ៍ រឿងដែលលោកថា រដ្ឋាភិបាលជាអ្នកនៅពីក្រោយការសម្លាប់លោក កែម ឡី ជាដើម។ បើព័ត៌មានតាមហ្វេសប៊ុក បង្ហាញថា រដ្ឋាភិបាលពិតជានៅពីក្រោយឃាតកម្មនេះមែន នោះវានឹងអាចជួយរឿងក្តីលោក សម រង្ស៊ី បាន។ ព័ត៌មានពីក្រុមហ៊ុនហ្វេសប៊ុកនេះ ក៏នឹងអាចជួយដល់រឿងក្តីមួយចំនួនទៀតផងដែរ។ មិនតែប៉ុណ្ណោះ ភស្តុតាងទាំងនេះ វានឹងលាតត្រដាងឲ្យឃើញការពិត ឲ្យមហាជនខ្មែរឃើញច្បាស់ អំពីការណ៍ដែលលោក ហ៊ុន សែន បោកបញ្ឆោតប្រជាពលរដ្ឋ និងការប្រើប្រាស់លុយជាតិ ដើម្បីប្រយោជន៍បុគ្គល ដែលលុយទាំងនេះ គួរតែយកទៅជួយប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ សម្រាប់ជួយការវិស័យអប់រំ ឬសុខាភិបាលជាដើម។ ប៉ុន្តែផ្ទុយទៅវិញ គាត់យកលុយជាតិ ទៅប្រើដើម្បីទិញ likes ពីក្រុមហ៊ុននៅប្រទេសឥណ្ឌា និងប្រទេសផ្សេង ដើម្បីបង្អួតប្រជាប្រិយគាត់ ឯណាឯណោះទៅវិញ។
មួង ណារ៉េត៖ តើលោក ហ៊ុន សែន អាចប្រើប្រាស់ទំព័រហ្វេសប៊ុកនេះ យ៉ាងម៉េចខ្លះទៀត ដែលនាំឲ្យរំលោភដល់សិទ្ធិមនុស្ស?
Richard Rogers៖ មានឧទាហរណ៍រាប់មិនអស់ ដែលបង្ហាញថាលោក ហ៊ុន សែន និង គូកនរបស់គាត់ ផ្សាយសម្ដី ឬសុន្ទរកថារបស់ខ្លួន ដើម្បីគំរាមកំហែង សម្លុតបំភ័យអ្នកសារព័ត៌មាន អង្គការសង្គមស៊ីវិល និងមន្ត្រីគណបក្សប្រឆាំងជាដើម។ ពួកគាត់ប្រើប្រាស់ទំព័រហ្វេសប៊ុក ដើម្បីសាបព្រួសការភ័យខ្លាច ទៅដល់ប្រជាពលរដ្ឋទូទៅ ដូចជាការគំរាមចាប់ដាក់គុក ដាក់ច្រវាក់ និង គំរាមសម្លាប់។
មួង ណារ៉េត៖ តើការដាក់ពាក្យបណ្ដឹងទៅតុលាការអាមេរិក នៅពេលនេះ មិនយឺតពេលពេកទេ ព្រោះអីរឿងក្ដីលោក សម រង្ស៊ី នៅតុលាការខ្មែរទាំងនោះ ជំនុំជម្រះរួចរាល់អស់ទៅហើយ?
Richard Rogers៖ រឿងដែលសំខាន់ទីមួយ គឺបើលោក សម រង្ស៊ី មានភស្តុតាងពីក្រុមហ៊ុនហ្វេសប៊ុក ដែលបញ្ជាក់ថា អ្វីដែលគាត់និយាយ គឺជាការពិត នោះលោក សម រង្ស៊ី អាចស្នើសុំឲ្យតុលាការសើរើសំណុំរឿងឡើងវិញ។ ការស្នើសុំឲ្យសើរើសំណុំរឿងឡើងវិញនេះ គឺដោយសារមានភស្តុតាងថ្មី ទើបនឹងរកបាន។ រឿងដែលសំខាន់ទីពីរ គឺយើងដែលរំពឹងថា តុលាការខ្មែរ អាចសម្រេចក្ដីទៅតាមភស្តុតាងពិតនោះទេ ព្រោះអីតុលាការខ្មែរ គឺជាឧបករណ៍ក្នុងការបំភ្លៃការពិត និងស្ថិតក្រោមការបញ្ជារបស់រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន សែន ទាំងអស់។ នរណាក៏ដឹងរឿងនេះដែរ។ ប៉ុន្តែ រឿងសំខាន់បំផុតនោះ គឺការណ៍ដែលលាតត្រដាងការពិតអំពីការប្រព្រឹត្តិរបស់លោក ហ៊ុន សែន ដើម្បីឲ្យមហាជនទូទៅ ជាអ្នកផ្ដល់យុត្តិធម៌ដល់លោក សម រង្ស៊ី ដោយសម្អាងទៅលើអង្គហេតុពិត៕