ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិលផ្នែកបរិស្ថាន និងសិទ្ធិមនុស្ស ទាមទារឱ្យស្ថាប័នជំនាញរបស់របស់ក្រុងភ្នំពេញ និងស្ថាប័នជំនាញក្នុងខេត្តកោះកុង អនុវត្តបទបញ្ជារបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន រឿងក្រុមហ៊ុនឯកជនបូមខ្សាច់ពន្លិចព្រៃកោងកាងក្នុងភូមិសាស្ត្រសង្កាត់ស្ទឹងវែង ក្រុងខេមរភូមិន្ទ ឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព ដើម្បីថែរក្សាបរិស្ថាន និងប្រព័ន្ធជីវៈចម្រុះនៅទីនោះឱ្យបានគង់វង្ស។ ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិលព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង ក្រោយពេលពួកគេពិនិត្យឃើញថា តំបន់ព្រៃកោងកាងដែលជាព្រៃការពារដោយច្បាប់ នៅចំណុចសង្កាត់ស្ទឹងវែងនោះ ត្រូវបានក្រុមហ៊ុនរបស់អ្នកមានលុយមានអំណាចបូមខ្សាច់ពន្លិចអស់ជាច្រើនហិកតារ។
អ្នកសម្របសម្រួលអង្គការលីកាដូ (LICADHO) ប្រចាំខេត្តកោះកុង លោក អ៊ិន គង់ជិត ថ្លែងថា ការបូមខ្សាច់លុបព្រៃកោងកាងនៅចំណុចស្ទឹងវែងនោះ កើតមានជាយូរមកហើយ ក៏ប៉ុន្តែមិនឃើញមានចំណាត់ការទប់ស្កាត់ពីសំណាក់ក្រុមអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន និងអាជ្ញាធរខេត្តកោះកុងឡើយ ជាពិសេស គឺមន្ត្រីជំនាញបរិស្ថានខេត្ត តែម្ដង ដែលមានភារកិច្ចទទួលខុសត្រូវ និងថែរក្សាធនធានធម្មជាតិនៅក្នុងតំបន់នោះ តែបែរជាបណ្ដែតបណ្ដោយឱ្យមានបទល្មើសឧក្រិដ្ឋកើតឡើង ក្នុងតំបន់គ្រប់គ្រងរបស់ខ្លួនទៅវិញ។ លោកគាំទ្រអន្តរាគមន៍របស់ប្រមុខរដ្ឋាភិបាល ក្នុងការទប់ស្កាត់បញ្ហានេះ ដើម្បីថែរក្សាព្រៃកោងកាង និងធនធានធម្មជាតិនៅក្នុងតំបន់នោះ ហើយបើរកឃើញថា មន្ត្រីណាពាក់ព័ន្ធ ឬឃុបឃិតក្នុងរឿងនេះ លោកចង់ឃើញការដាក់ទោសទណ្ឌឱ្យសមទៅនឹងទង្វើរបស់ពួកគេ៖ «អាជ្ញាធរខេត្ត និងមន្ទីរពាក់ព័ន្ធត្រូវតែយកអនុសាសន៍របស់គាត់ (នាយករដ្ឋមន្ត្រី) ទៅពិភាក្សាធ្វើការស្រាវជ្រាវ ហើយគាត់ត្រូវតែមានចំណាត់ការផ្លូវច្បាប់ ទៅលើអ្នកប្រព្រឹត្ត និងអ្នកពាក់ព័ន្ធទាំងអស់នៅក្នុងរឿងនេះ។ បើពាក់ព័ន្ធនឹងការឃុបឃិតគ្នាជាមួយប្រធានមន្ទីរ (បរិស្ថាន) ដកប្រធានមន្ទីរនោះចោលទៅ ផ្លាស់អ្នកផ្សេងដាក់ទៅ ព្រោះគេឱ្យគាត់មើលការខុសត្រូវលើដីរបស់រដ្ឋហើយ គាត់ធ្វេសប្រហែស ឱ្យគេទិញលក់បាន នេះវាជាកំហុសមួយដែលគាត់មិនអនុវត្តទៅតាមច្បាប់»។
កាលពីថ្ងៃទី ២២ ខែ កុម្ភៈ កន្លងទៅ នៅក្នុងសន្និសីទជាតិស្ដីពីប្រតិភូកម្មអំណាចទៅថ្នាក់ក្រោមជាតិ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន បានស្ដីបន្ទោសមន្ត្រីរបស់លោក អំពីរឿងខ្វះការទទួលខុសត្រូវក្នុងមុខនាទីរបស់ខ្លួន ជាពិសេស គឺរឿងលុបព្រៃកោងកាងនៅខេត្តកោះកុងនេះតែម្ដង។ លោកបានដាក់បញ្ជាឱ្យរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងរៀបចំដែនដី នគរូបនីយកម្ម និងសំណង់ លោក ជា សុផារ៉ា និងរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងបរិស្ថាន លោក សំអាល់ ព្រមទាំងអភិបាលខេត្តកោះកុង អ្នកស្រី មិថុនា ភូថង ឱ្យចុះពិនិត្យករណីនេះជាបន្ទាន់ ព្រោះក្រុមហ៊ុនឯកជននោះកំពុងធ្វើសកម្មភាពដោយបំពានច្បាប់៖ «នៅខេត្តកោះកុង ត្រូវមានបញ្ហាហើយ។ ឥឡូវឮថា គេបូមខ្សាច់ចាក់សមុទ្រ បង្កើតទៅជាស្ថានភាពថាចង់ធ្វើជាទីក្រុង រឿងនេះអ្នកណាឱ្យធ្វើ? សួរមួយមិនដឹង ពីរមិនដឹង អ៊ីចឹងអស់លោកទៅធ្វើអ្វី? រឿងនេះបើនិយាយពីស្ថាប័ន គឺជាភារកិច្ចរបស់ ជា សុផារ៉ា ភារកិច្ចរបស់ សាយ សំអាល់ ហើយ។ ទៅមើលថា តើរឿងនេះវាយ៉ាងម៉េច? ទើបបានជាហ៊ានទន្ទ្រានយកដីរដ្ឋក្នុងតំបន់ព្រៃកោងកាងដែលត្រូវការពារ អ៊ីចឹងទេ អភិបាលខេត្តកោះកុង ត្រូវធ្វើការឆ្លើយតប តើវាយ៉ាងម៉េចរឿងនេះ»។
ទាក់ទងបញ្ហានេះ ប្រធានអង្គការស្រាវជ្រាវជាតិកម្ពុជា ហៅកាត់ថា ស៊ី.អ៊ិន.រ៉ូ (CNRO) លោក សុខ សុខុម យល់ឃើញថា ករណីនេះមិនមែនអាជ្ញាធរមិនដឹងថា មានក្រុមហ៊ុនកំពុងតែធ្វើសកម្មភាពរំលោភច្បាប់នោះទេ ប៉ុន្តែខាងអាជ្ញាធរហាក់ដូចជាខ្លាចអំណាចរបស់ក្រុមហ៊ុន ឬក៏អាចឃុបឃិតទទួលបានផលប្រយោជន៍ពីអំពើទុច្ចរិតមួយនេះ។ លោកអះអាងថា ដីព្រៃកោងកាងចន្លោះពី ៣ ទៅ ៥ ហិកតារ ត្រូវបានក្រុមហ៊ុនចាក់ដីលុបរួចរាល់ហើយ ហើយបើទប់ស្កាត់មិនទាន់ពេលទេនោះ ព្រៃកោងកាងជាច្រើនហិកតារទៀតនឹងទទួលរងនូវការវិនាសហិនហោចជាក់ជាមិនខាន។ លោកគាំទ្របទបញ្ជារបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន សែន ក៏ប៉ុន្តែស្នើឱ្យលោក ហ៊ុន សែន ត្រូវតាមដានករណីនេះឱ្យបានជាប់លាប់ ដើម្បីធានាថា បទបញ្ជារបស់លោកនឹងត្រូវបានអនុវត្តដោយមានប្រសិទ្ធភាព៖ «ខ្ញុំផ្ទាល់បានជួប (នាយករដ្ឋមន្ត្រី) តាំងពីថ្ងៃទី២២ ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៧ រួចហើយ ហើយសម្ដេចបានដាក់បញ្ជាច្បាស់លាស់ហើយ ប៉ុន្តែនៅតែមិនមានប្រសិទ្ធភាព។ ពេលនេះសម្ដេចបានដាក់យ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ដូចកាលពីពេលនោះដែរ ប៉ុន្តែមិនទាន់ដឹងថា ប្រសិទ្ធភាពបែបណានោះទេ ដោយសារតែគាត់ (មន្ត្រីជំនាញ) ចុះមកគាត់ឃើញអ្នកប្រព្រឹត្តមានអំណាចធំដែរ ដូច្នេះគាត់ធ្វើតែរបាយការណ៍ស្រាលៗទៅ ធ្វើឱ្យអ្នកប្រព្រឹត្តបទល្មើសរួចខ្លួនដដែល។ ដូច្នេះ ខ្ញុំសំណូមពរឱ្យសម្ដេចតេជោនាយករដ្ឋមន្ត្រី តាមដានករណីនេះឱ្យបានម៉ត់ចត់ និងម៉ឺងម៉ាត់មែនទែន បើមិនដូច្នេះទេ ចំណាត់ការរបស់សម្ដេចដាក់ហើយនឹងគ្មានប្រសិទ្ធភាពដូចពេលកន្លងទៅអ៊ីចឹង»។
លោក សុខ សុខុម អះអាងថា ខាងអង្គការរបស់លោកកំពុងស្រាវជ្រាវ និងស៊ើបអង្កេតបន្ថែម ដើម្បីរកឱ្យឃើញថាតើ អ្នកណាខ្លះដែលពាក់ព័ន្ធក្នុងបទល្មើសឧក្រិដ្ឋនេះ។ លោកអំពាវនាវដល់សមត្ថកិច្ចជំនាញ និងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធទាំងអស់ឱ្យវែកមុខចាប់ជនប្រព្រឹត្តយកមកផ្ដន្ទាទោសតាមច្បាប់ឱ្យបានតឹងរ៉ឹង ដើម្បីកុំឱ្យមានអ្នកហ៊ានបំផ្លិចបំផ្លាញធនធានធម្មជាតិ និងទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈរបស់ជាតិបែបនេះតទៅទៀត៖ «ខ្ញុំចង់ឱ្យក្រសួងមានសមត្ថកិច្ចទាំងថ្នាក់ជាតិ និងថ្នាក់ក្រោមជាតិ ត្រូវតែកសាងសំណុំរឿងលើបុគ្គល រកឱ្យបានច្បាស់ថា អ្នកណាមកលុបព្រៃកោងកាងនេះ រកឱ្យបានច្បាស់ ឃើញឱ្យបានច្បាស់ មានភស្តុតាងគ្រប់គ្រាន់ និងត្រឹមត្រូវហើយ កសាងសំណុំរឿងដាក់ទៅតុលាការ ដើម្បីចាត់វិធានការទៅតាមផ្លូវច្បាប់ ព្រោះអ្នកនោះមកបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិសាធារណៈរបស់រដ្ឋ អញ្ចឹងត្រូវតែមានទោសទៅតាមផ្លូវច្បាប់ហើយ មិនត្រូវបណ្ដោយឱ្យមក គ្រាន់តែដកហូត (ដី) ទុកវិញ ចំពោះបុគ្គលដែលបានបំផ្លាញ លុបព្រៃកោងកាងហើយឱ្យរួចខ្លួនដូចពេលកន្លងទៅនោះទេ»។
ដីតំបន់ឆ្នេរ និងដីសហគមន៍ទំហំជាង ១៣ហិកតារ ស្ថិតក្នុងតំបន់ដែនជម្រកសត្វព្រៃពាមក្រសោប ត្រូវបានគេលក់ទៅឱ្យឧកញ៉ាម្នាក់ឈ្មោះ ជា លាងហុង កាលពីខែមីនា ឆ្នាំ ២០១៧ ដោយមានការទទួលស្គាល់ពីអាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន ហើយបន្ទាប់មកផ្ទៃដីជាច្រើនហិកតារដែលត្រូវបានលក់នោះ ក៏ត្រូវបានគេបូមខ្សាច់ចាក់បំពេញដោយគ្មានការអនុញ្ញាត។
សកម្មជនបរិស្ថាននៃអង្គការមាតាធម្មជាតិ លោក អាឡិចហាន់ដ្រូ ហ្គន់ហ្សាឡេស ដេវិតសឹន (Alexandro Gonzales Davidson) យល់ឃើញថា បទបញ្ជារបស់លោក ហ៊ុន សែន នៅពេលនេះ អាចមានប្រសិទ្ធភាពតែមួយរយៈពេលខ្លីប៉ុណ្ណោះ ព្រោះម្ចាស់ក្រុមហ៊ុនជាអ្នកមានលុយមានអំណាច ហើយក៏មានការបើកដៃឱ្យធ្វើពីសំណាក់អាជ្ញាធរមូលដ្ឋាន និងអាជ្ញាធរខេត្តកោះកុងផងដែរ។ លោកជឿជាក់ថា ដំណោះស្រាយតែមួយគត់ក្នុងរឿងនេះ គឺការនាំខ្លួនជនប្រព្រឹត្ត និងអ្នកពាក់ព័ន្ធទៅកាត់ទោសតាមផ្លូវច្បាប់ ព្រោះវាជាបទល្មើសឧក្រិដ្ឋដ៏ធំ ដែលភស្តុតាងឃើញនៅនឹងភ្នែកស្រាប់ គឺព្រៃកោងកាងជាច្រើនហិកតារត្រូវបានបំផ្លាញ និងតំបន់អភិរក្សជម្រកសត្វព្រៃត្រូវបានគេចាក់ដីយកធ្វើជាកម្មសិទ្ធិ៖ «រឿងនេះគឺត្រូវតែជំរុញឱ្យតុលាការ ឱ្យព្រះរាជអាជ្ញា និងចៅក្រមជាអ្នកស៊ើបអង្កេត ហើយត្រូវតែដាក់ពាក្យប្ដឹង ពីព្រោះឯកសារ និងភស្តុតាងមានគ្រប់គ្រាន់អស់ហើយ សូម្បីតែកុងត្រារវាង ជា លាងហុង និងអ្នកលក់ក៏មានអស់ហើយដែរ ទាំងរូបភាព និងវីដេអូមានយូរហើយ។ ដូច្នេះគេដឹងហើយថា អ្នកណានៅពីក្រោយ អ៊ីចឹងប្រសិនបើលោក ហ៊ុន សែន និងអាជ្ញាធរខេត្តកោះកុងប្រាកដថា ចង់ទប់ស្កាត់រឿងនេះ ខ្ញុំថា វាគួរតែជំរុញឱ្យតុលាការស៊ើបអង្កេតរឿងនេះដោយឯករាជ្យ និងចាត់ការតាមផ្លូវច្បាប់ ទៅលើបុគ្គលដែលពាក់ព័ន្ធ ជាពិសេសលោកឧកញ៉ា ជា លាងហុង ដែលជាជំនួយការរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត»។
អាស៊ីសេរីមិនអាចរកប្រភពទាក់ទងឧកញ៉ា ជា លាងហុង បានទេ នៅថ្ងៃទី២៣ កុម្ភៈ ដើម្បីសុំការពន្យល់អំពីរឿងនេះ។
ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិល និងសកម្មជនបរិស្ថាន កត់សម្គាល់ថា ការចាក់ដីលុបព្រៃកោងកាងនេះកើតមានជាច្រើនកន្លែង នៅតាមតំបន់ឆ្នេរក្នុងខេត្តទាំងបួន នៃប្រទេសកម្ពុជា គឺនៅក្នុងខេត្តកោះកុង ខេត្តព្រះសីហនុ ខេត្តកំពត និងខេត្តកែប ហើយអាជ្ញាធរដែលគ្រប់គ្រងតំបន់ទាំងនោះ ភាគច្រើនខ្វះការទទួលខុសត្រូវ និងបានបណ្ដែតបណ្ដោយ ឬឃុបឃិតឱ្យពួកឈ្មួញចាក់លុប ឬឈូសបំផ្លាញព្រៃកោងកាង និងតំបន់ឆ្នេរ ដែលជាទ្រព្យសម្បត្តិរបស់រដ្ឋអស់ជាច្រើនកន្លែង។ ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិល និងសកម្មជនបរិស្ថាន ព្រមានថា ផលវិបាកជាច្រើននឹងកើតមានឡើង ប្រសិនបើសកម្មភាពបំផ្លិចបំផ្លាញព្រៃកោងកាង នៅតាមតំបន់ឆ្នេរមិនត្រូវបានទប់ស្កាត់ឱ្យមានប្រសិទ្ធភាពទេនោះ។ នោះគឺជាការខូចខាតបរិស្ថានតំបន់ឆ្នេរ ការបាត់បង់ធនធានជីវៈចម្រុះ និងការធ្លាក់ចុះដុនដាបនៃជីវភាពរបស់ពលរដ្ឋដែលរស់នៅពឹងផ្អែកលើរបរនេសាទ៕